Toestemming als grondslag voor verwerking

Volgens de Algemene Verordening Gegevensbescherming (AVG) mogen organisaties alleen persoonsgegevens verwerken wanneer ze hier een grondslag voor hebben. Toestemming is één van de grondslagen. Een betrokkene kan toestemming geven voor de verwerking van zijn/haar persoonsgegevens.

Voorwaarden voor toestemming

De voorwaarden die volgens de AVG gelden voor toestemming, zijn:

• De toestemming moet vrijelijk gegeven zijn;
• De toestemming moet ondubbelzinnig zijn;
• De organisatie moet de betrokkene informeren over de organisatie;
• De toestemming moet specifiek zijn;
• De toestemming mag altijd ingetrokken worden door de betrokkene en de betrokkene moet hiervan op de hoogte zijn.

Vrijelijk gegeven

Een eerste vereiste is dat de toestemming onder vrije wil gegeven moet zijn. De betrokkene mag dus niet onder druk gezet worden om de toestemming te geven. Daarnaast zegt de AVG dat de betrokkene van wie toestemming wordt gevraagd, niet benadeeld mag worden als er geen toestemming gegeven wordt.

Een voorbeeld hiervan is wanneer een social media platform een gebruiker vraagt om zijn/haar locatie te delen en wanneer hier geen toestemming voor gegeven wordt de gebruiker het platform niet meer kan gebruiken. Wanneer de gebruiker om deze reden tóch toestemming geeft om zijn/haar locatie te delen, is de toestemming niet vrijelijk gegeven en is deze dus niet geldig.

Ondubbelzinnig

Toestemming moet gegeven worden door middel van een duidelijke actieve handeling. Het moet helemaal helder zijn dát er toestemming is verleend. Een klassiek voorbeeld hiervoor zijn de opt-in en opt-out­ functies.

Opt-out

Een voorbeeld van opt-out is wanneer het selectievakje al van te voren is aangevinkt om in te stemmen met het ontvangen van een nieuwsbrief. Wanneer een gebruiker geen nieuwsbrief wil ontvangen moet hij/zij het vinkje weghalen. Dit wordt opt-out genoemd. Opt-out is een vorm waarbij geen uitdrukkelijke toestemming wordt gegeven. Het is dan ook niet meer toegestaan om gebruik te maken van opt-out.

Opt-in

Opt-in is het tegenovergestelde van opt-out. Bij opt-in is het selectievakje nog leeg als de toestemming wordt gevraagd. Het aanvinken van het selectievakje is een bewuste handeling en daarom ook het geven van uitdrukkelijke toestemming.

Soms komt het voor dat de gebruiker de aanmelding binnen een bepaalde tijd moet bevestigen via het e-mailadres dat hij/zij heeft opgegeven. Dit is een extra bevestiging, naast een selectievakje dat de gebruiker al heeft aangevinkt. In zo’n geval is er sprake van dubbele opt-in.

Informeren

De betrokkene moet bij het geven van toestemming goed geïnformeerd zijn waarvoor de toestemming wordt gegeven en aan wie. Een organisatie moet dus duidelijk maken welke organisatie toestemming vraagt, welke persoonsgegevens er worden verwerkt en met welke doeleinden. De informatie moet op een toegankelijke en begrijpelijke manier aangeboden worden. Een goede manier hiervan is het opstellen van een privacyreglement en deze aan de betrokkene te verstrekken voordat hij/zij de toestemming geeft.

Specifiek

In de toestemming moet duidelijk beschreven zijn voor welke persoonsgegevens toestemming wordt verleend en voor welke doeleinden de persoonsgegevens verwerkt mogen worden. Zodra de verwerking van een persoonsgegeven niet meer overeenkomt met een doeleinde, is de verwerking niet meer rechtmatig en moet de verwerking dan ook stoppen.

Denk hierbij aan iemand die zijn e-mailadres opgeeft om een offerte te ontvangen, maar vervolgens nieuwsbrieven ontvangt. Dit is geen rechtmatige verwerking meer: het e-mailadres mag nog wel verwerkt worden, maar alleen voor het versturen van de offerte.

De verwerking van persoonsgegevens en de doeleinden moeten altijd in combinatie met elkaar gebruikt worden.

Vormvrij

Toestemming is vormvrij. Dit betekent dat het niet uit maakt op welke wijze het wordt gedaan. Het mag schriftelijk, online en zelfs mondeling.

Een organisatie moet wel kunnen aantonen dat er geldige toestemming is gegeven. Bij een mondelinge toestemming is bewijs moeilijk te verkrijgen. Daarom wordt er vaak schriftelijk toestemming gevraagd.

Intrekken toestemming

Toestemming mag op elk moment ingetrokken worden door de betrokkene en de betrokkene moet hier ook van op hoogte zijn. Daarnaast moet de toestemming net zo makkelijk ingetrokken kunnen worden als dat deze gegeven is.

Denk hierbij aan toestemming die is verleend voor het versturen van nieuwsbrieven. Als iemand zich online voor een nieuwsbrief heeft ingeschreven, moet hij/zij zich ook makkelijk online weer kunnen uitschrijven, bijvoorbeeld door een afmeldlink onderaan de nieuwsbrief.

Verplicht toestemming

In een aantal situaties moet een organisatie altijd vooraf toestemming vragen, namelijk bij:

• Het verwerken van bijzondere persoonsgegevens;
• Profileren;
• Direct marketing;
• Nieuwsbrieven;
• Het verwerken van persoonsgegevens van kinderen jonger dan 16 jaar.