Privacy en AI in coaching, therapie en psychologie: zo bescherm je cliëntgegevens
Voor coaches, therapeuten en psychologen
Artificial intelligence (AI) biedt veel mogelijkheden voor de praktijk. Denk aan het samenvatten van gesprekken, het maken van cliëntverslagen, het voorbereiden van oefeningen of het beantwoorden van algemene vragen.
Tegelijkertijd werken coaches, therapeuten en psychologen met informatie die bijzonder gevoelig is. Cliënten delen vaak gegevens over hun mentale gezondheid, relaties, trauma’s, verslavingen, werk, gezinssituatie of persoonlijke omstandigheden. Zodra deze informatie in een AI-tool terechtkomt, ontstaan er belangrijke vragen over privacy, beveiliging en beroepsverantwoordelijkheid.
De centrale vraag is daarom niet meer óf je AI gebruikt, maar vooral:
Hoe gebruik je AI op een veilige, transparante en verantwoorde manier?
Waarom zijn cliëntgegevens extra privacygevoelig?
Gegevens over de gezondheid en geestelijke gesteldheid vallen onder de bijzondere persoonsgegevens van de Algemene verordening gegevensbescherming (AVG). Deze gegevens mogen niet zomaar worden verzameld, opgeslagen of gedeeld.
Dat geldt niet alleen voor psychologen en therapeuten. Ook coaches verwerken regelmatig informatie die iets zegt over de mentale of lichamelijke gezondheid van hun cliënten. Een coach die tijdens een sessie informatie over burn-out, stress, rouw of psychische klachten vastlegt, verwerkt dus mogelijk gezondheidsgegevens.
Daarom moet je onder meer kunnen uitleggen:
welke persoonsgegevens je verwerkt;
waarom je deze gegevens nodig hebt;
waar je de gegevens opslaat;
met welke partijen je gegevens deelt;
hoe lang je de gegevens bewaart;
hoe je de gegevens beveiligt;
wat je doet bij een datalek.
De Autoriteit Persoonsgegevens beschouwt gezondheidsgegevens als extra privacygevoelig. Ook het gebruik van cloudoplossingen en externe software vraagt daarom om een zorgvuldige beoordeling.
Wat kan er misgaan met AI?
Veel AI-tools lijken eenvoudig en onschuldig in gebruik. Toch weet je niet altijd wat er met ingevoerde informatie gebeurt.
Een veelvoorkomend risico is dat een hulpverlener een gespreksverslag, intakeformulier of casus in een algemene chatbot plakt. De informatie kan dan worden opgeslagen, verwerkt op servers buiten de Europese Economische Ruimte of gebruikt voor andere doeleinden dan waarvoor de cliënt de gegevens heeft verstrekt.
Daarnaast kan AI:
onjuiste of verzonnen informatie produceren;
belangrijke signalen in een gesprek missen;
cliënten verkeerd typeren;
bestaande vooroordelen versterken;
psychologische kenmerken verkeerd interpreteren;
een vals gevoel van zekerheid geven;
onvoldoende reageren op crisissituaties of suïcidaliteit.
Een AI-tool mag daarom nooit zelfstandig bepalen wat een cliënt nodig heeft. De professionele beoordeling en verantwoordelijkheid blijven bij de coach, therapeut of psycholoog.
AI gebruiken zonder de privacy uit het oog te verliezen
AI kan in veel praktijken verantwoord worden gebruikt, zolang vooraf duidelijke grenzen worden gesteld.
1. Voer geen herkenbare cliëntinformatie in
Gebruik geen namen, e-mailadressen, telefoonnummers, dossiernummers of andere gegevens waarmee een cliënt direct of indirect herkenbaar is.
Let ook op combinaties van gegevens. Een casus zonder naam kan alsnog herkenbaar zijn wanneer je bijvoorbeeld leeftijd, woonplaats, beroep, gezinssituatie en een unieke gebeurtenis vermeldt.
2. Gebruik een zakelijke en gecontroleerde AI-dienst
Gebruik geen gratis consumentenaccount voor vertrouwelijke cliëntinformatie. Controleer vooraf:
of de aanbieder een verwerkersovereenkomst aanbiedt;
waar de gegevens worden opgeslagen;
of gegevens worden gebruikt voor het trainen van modellen;
welke beveiligingsmaatregelen worden toegepast;
hoe gegevens worden verwijderd;
welke subverwerkers worden ingezet.
Een AI-tool is pas geschikt voor professioneel gebruik als duidelijk is hoe met de ingevoerde informatie wordt omgegaan.
3. Informeer cliënten duidelijk
Cliënten hebben recht op begrijpelijke informatie over het gebruik van hun persoonsgegevens. Wanneer AI wordt ingezet voor bijvoorbeeld transcriptie, verslaglegging of communicatie, moet duidelijk zijn:
dat AI wordt gebruikt;
voor welk doel;
welke gegevens worden verwerkt;
wie toegang heeft tot de uitkomst;
hoe menselijke controle plaatsvindt;
welke keuze de cliënt heeft als die geen AI wil gebruiken.
Transparantie helpt niet alleen om aan de AVG te voldoen. Het draagt ook bij aan vertrouwen in de behandel- of begeleidingsrelatie.
4. Houd menselijke controle
Controleer iedere door AI gemaakte samenvatting, rapportage of tekst voordat je deze gebruikt. AI kan details verkeerd weergeven, conclusies trekken die niet kloppen of belangrijke informatie weglaten.
Gebruik AI daarom als hulpmiddel voor administratieve ondersteuning, niet als vervanging van je professionele oordeel.
5. Leg afspraken vast
Maak binnen je praktijk duidelijke afspraken over:
welke AI-tools zijn toegestaan;
welke informatie wel en niet mag worden ingevoerd;
wie AI mag gebruiken;
hoe uitkomsten worden gecontroleerd;
hoe incidenten worden gemeld;
hoe cliënten worden geïnformeerd.
Bij structureel gebruik van AI kan een gegevensbeschermingseffectbeoordeling, ook wel DPIA genoemd, nodig zijn. Daarmee breng je vooraf de privacyrisico’s in kaart.
Wat betekent de Europese AI-verordening?
Naast de AVG geldt steeds vaker de Europese AI-verordening. Deze wet deelt AI-toepassingen in op basis van het risico dat ze vormen voor veiligheid, gezondheid en grondrechten.
Voor de praktijk betekent dit dat extra voorzichtigheid nodig is bij AI die:
diagnoses ondersteunt;
behandelbeslissingen beïnvloedt;
psychologische kenmerken beoordeelt;
emoties probeert af te leiden uit stem, gezicht of gedrag;
kwetsbare personen kan manipuleren;
automatisch risico’s of gedrag voorspelt.
AI die beweert emoties of persoonlijkheid betrouwbaar uit een gesprek, stem of gezichtsuitdrukking te kunnen afleiden, is bovendien wetenschappelijk omstreden en kan grote privacyrisico’s opleveren.
De oplossingen van Privacy Zeker
Privacy en AI hoeven geen ingewikkeld of onoverzichtelijk onderwerp te zijn. Privacy Zeker helpt zzp’ers en mkb-ondernemers om op een eenvoudige en betaalbare manier aan de AVG- en privacyverplichtingen te voldoen.
Voor coaches, therapeuten en psychologen biedt Privacy Zeker ondersteuning bij onder meer:
Inzicht in je privacyverplichtingen
Met het online programma zie je welke verplichtingen voor jouw praktijk relevant zijn en welke acties je moet uitvoeren.
Een actueel verwerkingsregister
In het verwerkingsregister leg je vast welke persoonsgegevens je verwerkt, waarom je dat doet en met welke partijen je gegevens deelt.
Privacydocumenten voor je praktijk
Je krijgt hulp bij de documenten die je nodig hebt, zoals een privacyverklaring, verwerkersafspraken en andere AVG-documentatie.
Een datalekregister
Een datalek moet zorgvuldig worden beoordeeld en geregistreerd. Privacy Zeker helpt je om dat proces goed in te richten.
Praktische hulp bij AI-gebruik
Je krijgt inzicht in de privacyrisico’s van AI binnen je praktijk en ondersteuning bij het maken van veilige keuzes voor tools en werkwijzen.
Persoonlijke ondersteuning
Heb je een vraag over een AI-tool, een datalek of de verwerking van cliëntgegevens? Dan kun je terecht bij de privacy-experts van Privacy Zeker.
Aantoonbaar zorgvuldig werken
Na het opvolgen van de aanbevelingen kun je met het Privacy Zeker-certificaat laten zien dat je privacy serieus neemt en je organisatie zorgvuldig met persoonsgegevens omgaat.
Privacy als onderdeel van goede zorg en begeleiding
Voor cliënten is privacy geen administratieve bijzaak. Zij moeten erop kunnen vertrouwen dat wat zij vertellen vertrouwelijk wordt behandeld — ook wanneer een praktijk moderne technologie gebruikt.
Door bewust om te gaan met AI, cliëntgegevens goed te beveiligen en transparant te communiceren, bescherm je niet alleen je praktijk. Je versterkt ook de vertrouwensbasis waarop coaching, therapie en psychologie zijn gebouwd.
Wil je weten hoe jouw praktijk ervoor staat? Doe de gratis AI- en privacycheck van Privacy Zeker en ontdek welke verbeterpunten direct aandacht verdienen.
Meer informatie over Privacy Zeker en de gratis privacycheck